Türk Üniversitelerinin ve İşverenlerin Tanıdığı Akademik Unvanların Tercümesi

Türk kurumlarının ve işverenlerin tanıyacağı şekilde akademik unvan çevirisi yapmak, her derece ve unvanı açık bir Türkçe veya İngilizce ile ifade etmek, özgün terimi gözden kaçırmamak ve belgenin belirtmediği bir eşdeğerliği asla icat etmemek demektir. Yeminli bir tercüme, bir diplomanın, transkriptin veya personel kartının tam olarak ne söylediğini yeniden üretir, böylece başka bir ülkedeki okuyucu, bunun yerel bir yeterliliğe eşit olduğu söylenmeden seviyeyi ve alanı görebilir. Bir unvanın çevrilip çevrilmeyeceği, harf çevrimiyle aktarılıp aktarılmayacağı veya özgün haliyle bırakılıp bırakılmayacağı, belgeyi alacak kurumun sahibini ve ödülü tanımlamak için neye ihtiyaç duyduğuna bağlıdır.

Bu rehber, yeminli bir tercümanın insanların genellikle unvan diye tek bir başlık altında topladığı iki ayrı şeyi nasıl ele aldığını açıklar: kazanılan derece ve adın önünde yer alan rütbe veya onursal unvan. Her ikisi de akademik ve mesleki belgelerde görülür ve her biri kendi kuralını izler. Kural doğru uygulandığında, belge hedef dilde temiz bir şekilde okunur ve özgün belgeyle de örtüşür.

Akademik unvanlar ve akademik dereceler iki ayrı şeydir

Akademik derece, bir kişinin kazandığı yeterliliği adlandırır; akademik unvan ise o kişinin taşıdığı rütbeyi veya onursal sıfatı adlandırır. Bu ayrım önemlidir, çünkü resmi bir çeviride ikisi farklı şekilde ifade edilir. Derece, Lisans, Yüksek Lisans veya Doktora'dır; bunlar İngilizcede Bachelor's, Master's ve Doctorate olarak karşılanır. Unvan ise Profesör, Doçent veya Doktor'dur ve genellikle bir kartta, mektupta veya imza satırında adın önüne yerleştirilir.

Dolayısıyla yabancı akademik derece adlarının tercümesi bir iştir, akademik unvanların İngilizceye çevrilmesi ise ilişkili ama ayrı bir iştir. Bir diploma derece belirtir. Bir atama mektubu, bir personel kimlik kartı veya bir referans mektubu ise unvan belirtir ve bazen aynı kişi için ikisi de görünür. Türkçe akademik çeviri çalışmamız bunların her birini kapsar, çünkü tek bir başvuru veya istihdam dosyası genellikle bu ikisini bir arada içerir.

Türk makamlarının tanıdığı akademik unvanların tercümesi: anlamı çevirin, özgünü koruyun

Çalışma kuralı basittir: unvanın anlamını çevirin ve özgün terimi yanında tutun, böylece ikisi eşleştirilebilir. Yurt dışındaki bir okuyucunun kelimenin anlamına ihtiyacı vardır, belgeyi alacak kurumun ise kaynak belgede yer alan tam ifadeyi görmesi gerekir. İkisinden birinin atlanması çeviriyi zayıflatır ve ileride bir soruya davetiye çıkarır.

Pratikte, Doç. Dr. gibi bir Türk unvanı, Türkçe kısaltma korunarak Associate Professor olarak çevrilir, böylece hiçbir şey kaybolmaz. Aynı yaklaşım ters yönde de geçerlidir: İngilizce bir PhD, kısaltma görünür kalırken düz anlamıyla Doktora olarak çevrilir. Tecrübemize göre, çeviri özgün unvanı ve onun anlamını yan yana gösterdiğinde, birinin sessizce diğerinin yerine geçmesi yerine, belgeyi alacak kurum bundan güven duyar. Türkçe yeminli tercüme, belgenin yorumu değil, sadık bir aynası olmayı amaçlar.

Yaygın Türk akademik unvanları ve nasıl çevrildikleri

Türk üniversiteleri, her biri standart bir kısaltmaya sahip sabit bir akademik unvan sıralaması kullanır, bu nedenle Türk okuyucuların tanıyacağı şekilde akademik unvanların tercümesi, yeminli bir çeviriyi bu standart biçimlere bağlı tutmak anlamına gelir. Aşağıdaki tablo, genel kullanılan çeviri karşılıklarını gösterir. Bu, herhangi bir yabancı rütbenin birebir aynı olduğunu söylemek değil, ifade biçimine bir kılavuzdur; akademik unvanlar tercüme edilir mi sorusunun açıklayıcı bir notla desteklenip desteklenmeyeceği belge bazında kararlaştırılır.

Prof. Dr. ifadesinin aynı anda iki bilgi taşıdığına dikkat edin: profesörlük rütbesi ve sahibinin ayrıca doktora derecesine sahip olduğu gerçeği. İkisi de çeviride korunur. Bunu sadece Professor olarak çevirmek, Türkçe formun belirttiği doktora unsurunu sessizce düşürür, ve dikkatli bir çevirinin tam olarak kaçındığı şey bu türden küçük bir kayıptır.

Yeminli tercümede derece kısaltmaları

Yeminli tercümede derece kısaltmaları özgün haline yakın tutulur ve açılır; yerel bir kodla değiştirilmez. Okuyucu, diplomada yazılı kısaltmayı ve onun düz anlamını bir arada görebilmelidir. Bu sayede BSc, MSc, MA, LLB, LLM, MD veya PhD'nin ne anlama geldiğini kimse tahmin etmek zorunda kalmaz ve kağıt üzerindeki tam yeterlilik, belgeyi kontrol eden kişi için korunur.

Aynı mantık ters yönde giden Türk dereceleri için de geçerlidir. Lisans, Bachelor's degree olarak; Yüksek Lisans, Master's degree olarak; Doktora ise Doctorate olarak çevrilir, her birinde Türkçe terim korunur. Bir Türk derecesini yabancı bir kısaltmaya indirgemeyiz, çünkü iki sistem ödüllerini farklı şekilde adlandırır ve yanlış bir kısayol yanıltıcı olabilir. Yeminli tercümede derece kısaltmalarının bu şekilde ele alınması, belge tercümesini hem okunabilir hem de doğrulanabilir kılar.

Ekstra dikkat gerektiren ön lisans dereceleri, onursal unvanlar ve ödüller

Bazı akademik ödüller, basit Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora sıralamasının dışında kalır ve her biri dikkatli bir ifade gerektirir. Türkçede Ön Lisans olan associate degree, iki yıllık bir yükseköğretim ödülüdür ve öyle çevrilir, bir Lisans derecesine yuvarlanmaz. Onursal doktora (Fahri Doktora), onursal kelimesi sıkı sıkıya yerinde tutularak çevrilir, çünkü bunu atlamak, derecenin nasıl verildiğini yanlış ifade eder.

Lisansüstü sertifikalar, diplomalar ve mesleki yeterlilikler, en yakın bilinen dereceye eşlenmek yerine kendi adlarıyla çevrilir. Bu türden yabancı akademik derece adlarının tercümesi söz konusu olduğunda, tam ödül başlığını koruruz ve sadece adın Türk okuyucu için yeterince açık olmadığı durumlarda kısa, harfi harfine bir açıklama ekleriz. Okuyucu, belgenin gerçekte vermediği bir seviyeyi varsaymaya asla yönlendirilmemelidir.

Bir unvan ne zaman çevrilmek yerine harf çevrimiyle aktarılır

Bazı unvanlar, net bir karşılığı olmayan belirli bir kişiyi veya makamı tanımladığı için harf çevrimiyle aktarılır veya özgün haliyle bırakılır. Kişi adı asla çevrilmez, bu nedenle Prof. Dr. Ayşe Yılmaz gibi bir ad satırı adı tam olarak korur ve sadece unvanı çevirir. Bir Türk unvanının doğrudan bir karşılığı olmadığında, tam olmayan bir yabancı kelimeye zorlanmak yerine korunur ve açıklanır.

Onursal, dini ve törensel unvanlar aynı dikkatle ele alınır. Akademik unvanlar tercüme edilir mi, harf çevrimiyle mi aktarılır yoksa özgün haliyle mi bırakılır sorusunun kararı, sahibini en doğru şekilde tanımlayan şeye göre, belge bazında verilir. Amaç, bir unvanı asla pohpohlamak veya bir rütbeyi şişirmek değil, sadece kaynak belgenin gerçekte ne söylediğini kağıt üzerinde temsil etmektir.

Akademik görünen ama mesleki olan unvanlar

Bir adın önündeki her kısaltma akademik bir rütbe değildir ve birini diğeriyle karıştırmak sık yapılan bir hatadır. Türkiye'de, bir adın önündeki Dr., bir araştırma doktorası sahibi yerine bir tıp doktorunu işaret edebilir ve belgenin bağlamı genellikle hangisinin kastedildiğini gösterir. Av. (Avukat) bir avukatı işaret ederken, Mimar ve Mühendis bir dereceyi değil bir mesleği tanımlar.

Yeminli bir tercüme, bunların her birini ne ise o şekilde çevirir, böylece mesleki bir unvan akademik biri gibi yanlış okunmaz. Bir belge aynı kişi için hem bir derece hem de mesleki bir unvan taşıdığında, ikisi de tam olarak gösterilir. Bu ayrımı doğru yapmak, kimsenin konumunu abartmadan akademik unvanların İngilizceye çevrilmesinin bir parçasıdır.

Tercümanın derecenizi neden bir Türk eşdeğerine çevirmediği

Yabancı bir Bachelor's derecesinin bir Türk Lisansına eşit olduğuna karar vermek, bir çeviri kararı değil bir eşdeğerlik kararıdır ve bunu bir yeminli tercüman vermez. Yükseköğretim Kurulu (YÖK), denklik olarak bilinen eşdeğerlik sürecini yürütür ve yabancı bir yeterliliğin Türk sistemine nasıl eşleneceğini belirleyen kurum odur. Resmi ayrıntıları Yükseköğretim Kurulu (YÖK) web sitesinde okuyabilirsiniz.

Bu nedenle yeminli bir tercüme, derecenizi yazıldığı gibi çevirir ve orada durur. Master's derecenizi bir Yüksek Lisans olarak damgalamaz veya Doktoranızı tanınmış ilan etmez, çünkü bu tanıma ayrı bir adımdır ve ona belgeyi alacak kurum karar verir. Çeviriyi sadık tutmak, eşdeğerlik kurumunun başka birinin varsayımı yerine doğru ifadeden çalışmasını sağlayan tam olarak budur.

Bir belge setinde unvan ve derece adlarını tutarlı tutmak

Birden fazla belge birlikte çevrildiğinde, her unvan ve derece adı tümünde aynı şekilde okunmalıdır. Aynı unvanı her biri farklı şekilde çeviren bir diploma, bir transkript ve bir referans mektubu, dosyayı inceleyen kurumdan bir soru gelmesine davetiye çıkarır. Tecrübemize göre, bir akademik dosyada en sık görülen ve önlenebilir sorun, bir unvanın diplomada bir şekilde, kapak mektubunda ise başka bir şekilde çevrilmesidir.

Her unvan ve derecenin çevirisini bir kez belirleriz ve bunu dosya boyunca aynı şekilde uygularız, kullanılan özgün Türkçe veya yabancı formların bir notunu tutarız. Tutarlılık, yabancı akademik derece adlarının tercümesinin tam bir dosya boyunca parça parça değil tek bir iş olarak ele alınmasının ve akademik unvanların İngilizceye çevrilmesinin her seferinde aynı şekilde yapılmasının setin bütünlüğünü korumasının nedenlerinden biridir. Bu, çevirilerin daha sonra toplu olarak noter onayından geçeceği durumlarda en çok önem kazanır.

Belgeyi alacak kurumun çevrilmiş bir unvan hakkında kararı

Belgeyi alacak kurum, çevrilmiş bir unvan ve derece adının ihtiyaç duyduğu biçimde sunulup sunulmadığına karar verir ve gereksinimler üniversiteler, işverenler, sicil daireleri ve mesleki kuruluşlar arasında farklılık gösterir. Bazıları özgün kısaltmanın gösterilmesini ister, bazıları unvanın tam olarak yazılmasını ister, bazıları ise çevirinin noter onaylı olmasını talep eder. Kurumun ne beklediğini sorun; gerekirse noter onaylı tercüme için onay yolunu noteriniz teyit edecektir.

Noter onayı, tercümanın çeviri üzerindeki imzasını tasdik eder ve kurumun belgeyi kabul edeceğini garanti etmez. Bu kabul her zaman belgeyi alacak kurumun kararıdır ve bunu açıkça söylemek, herhangi bir vaatten size daha fazla fayda sağlar.

Türk makamlarının ve yabancı kurumların tanıdığı akademik unvanların tercümesi için kuralları doğru uygulamak üç sağlam alışkanlığa dayanır: dereceyi unvandan ayırın, anlamı çevirirken özgünü gözden kaçırmayın ve eşdeğerliği buna karar veren kuruma bırakın. Bunu yaptığınızda, bir diploma, bir personel kartı veya bir referans mektubu hedef dilde temiz bir şekilde okunurken geldiği kağıtla da örtüşür. Çeviri, belgenin söylediğini söyler, ne fazlasını ne azını, ve bunu alan kurum kararı oradan verir.